l’Escaut

A-Z lezingen l’Escaut 01.02.2011

Verslag Ilse Kauwenberghs, Esther Kuppens

Het architectuurbureau l’Escaut is opgericht in 1989 door architect Olivier Bastin en zijn vrouw actrice, scenariste en regisseur Micheline Hardy in een oud industrieel pand aan de Scheldestraat in Molenbeek. Vandaag is dit pand een gebouw waar kunst de kans krijgt om te bloeien en culturele manifestaties ongehinderd plaatsvinden. Het multidisciplinair bureau pleit voor een collectieve architectuur door een integrale en interdisciplinaire aanpak: zoals ruimte voor architecturale, culturele en stedenbouwkundige producties, beschouwen zij hun bureau als een plaats waar zowel de mens als zijn blik op de maatschappij centraal staan. In hun projecten vertaalt dit zich door de nadruk te leggen op de culturele wereld. Vandaag is het bureau gegroeid tot een collectief met vijftien vennoten en ligt hun samenwonen en samenwerking met kunstenaars aan de basis van hun architectuurpraktijken. Ze creëren een plek waar architecten en kunstenaars elkaar kunnen vinden. In 2009 werd Olivier Bastin de eerste Brusselse bouwmeester.

Hun projecten komen hoofdzakelijk tot stand door studies naar de context van gebouwen en hun omliggende omgeving. Er kan niet echt gesproken worden over een bepaalde stempel of een zogenaamde rode draad doorheen hun projecten. Uiteraard zijn er wel een aantal aan­knopingspunten terug te vinden in elk project. Doordat het bureau voornamelijk werkt met openbare instellingen als opdrachtgevers, is het werken met budgetvriendelijke materialen een terugkerende kwaliteit. In elk project wordt getracht een maximaal effect te bekomen met slechts een minimum aan middelen: brute en budgetvriendelijke materialen worden gecombineerd met meer luxueuze technieken en afwerkingen.

Een opdracht is volgens het bureau slechts geslaagd als het gebruikt wordt zoals het ontwor­pen is. Voor het cultureel centrum in Soignies, Frankrijk, is het stedenbouwkundig onderzoek gebaseerd op een verbinding tussen de cultuur binnenshuis en de populaire cultuur die zich buiten het gebouw afspeelt. (fig.1) Het project was oorspronkelijk een wedstrijdontwerp voor een cultureel centrum dat moest functioneren als een zogenaamde afsluiting van een wijk. l’Escaut heeft er echter voor gekozen om dit net niet te doen, ten einde te vermijden dat het cultureel centrum als een gesloten en individueel instituut wordt aanzien. De context en de omliggende omgeving worden opgedeeld in diverse niveaus waardoor het publiek ook deze ruimten eigen kan maken zonder zich een indringer te voelen. De tribune functioneert als een compensatie van het tafereel dat zich binnen plaatsvindt: het vormt een nieuwe openbare ruimte die elke dag opnieuw gebruikt als een centrale ontmoeting- en oriëntatie­plaats voor zowel jong als oud. Voor het bureau is de uitwerking van dit cultureel centrum één van hun meest geslaagde projecten omdat ze, in tegenstelling tot de oorspronkelijke wedstrijdopdracht, de nadruk wel hebben gelegd op de omgeving met zijn bewoners. Ar­chitectuur draait niet alleen om de vorm, maar ook de verbintenis met publieke ruimtes is minstens zo belangrijk.

Sinds hun oprichting heeft l’Escaut zich voornamelijk gespecialiseerd in culturele voorzie­ningen, zoals het Cyber Théâtre, het Petit Théâtre Varia, de verbouwingen van het Théâtre National de Belgique vanaf 1990 en later de wederopbouw in 2004 en de begeleiding van het Fotografiemuseum van Charleroi vanaf de verbouwing in 1995 tot de opening van het uitgebreide museum in 2008. (fig.2) In de uitwerking van deze stuk voor stuk doordachte realisaties trachten ze steeds een bepaald beeld te tonen en een bepaalde impact te geven aan hun publiek. Twee grote elementen beïnvloeden dit beeld. Enerzijds is er de ontmoeting met de wereld van de levende kunsten, zoals theater, film en dans, en enkele praktische projecten in dit verband. Anderzijds is er dan de ontdekking van het gebouw binnen een blik die gehecht is aan het veeleer volkse sociale weefsel van de omringende stadscontext, aan de brede culturele dynamiek van deze praktijken van onthaal, gehechtheid aan personen en hun hoop en verwachtingen, en aan wat ze cultureel voorstellen. Door de samenwerking met het kunstenaarscollectief Vrac wil l’Escaut deze culturele manifestaties aanzienlijk uit­breiden. Het bureau ziet de invulling van hun lokalen duidelijk als een ontmoetingsplek, een centraal punt van creatieve ideeën.

l’Escaut is a place for architectural, town planning and cultural creations and productions. Our practice revolves around the place of human beings in our society, in the everyday.